Jón Gunnarsson er einn af fyndnari mönnum sem ég þekki. Fyrsta minningin sem ég hef af honum er raunar bara af afspurn. Snemma í grunnskóla heyrði ég sögu af einhverjum stráki sem var einu ári yngri en ég sem skrifaði sögu í sögubókina sína um mann sem var úti að veiða en húkkaði í einhvern annan mann sem drukknaði og línan slitnaði af. Æ, æ, sagði veiðimaðurinn. Þetta var uppáhalds spúnninn minn.
Ja, eða, ég man ekki söguna alveg, enda hef ég líklega verið níu ára þegar ég heyrði hana, en hún var allavega fyndin man ég. Hvað sem því líður, var ég í heimsókn hjá Jóni nýlega að heimili hans í Amsterdam. Yfir einum bjórnum rifjaðist upp fyrir okkur Tinnu að ég hafði nýlega viðurkennt að hafa stolið brandara frá Jóni. Ja, eða svona, ég hafði notað brandara sem Jón hafði sagt, og notað hann oft. Ætli það hafi ekki verið í fimmta til sjöunda skiptið sem ég notaði brandarann sem ég benti á að ég hefði ekki skrifað hann sjálfur heldur stolið frá Jóni. Það skiptir svosem ekki öllu, brandari er einskis nýtur einn og sér, hann þarf að passa inn í samhengið og hann þarf að segja á réttan hátt, svo að ef hann var fyndinn í mínum meðförum er það bara að helmingi Jóni að þakka. Það skiptir kannski ekki öllu.
Það sem skiptir hinsvegar máli er að þegar ég yfir einum bjórnum ætlaði að segja brandarann mundi ég hann ekki. Ég hef sumsé sagt sama brandarann mörgum sinnum, veit að ég man hvar ég heyrði hann fyrst og við hvaða aðstæður hann er fyndinn. Ég veit svakalega mikið um þennan brandara, og veit að ég veit það, en ég get ekki sótt það í minnishirslurnar. Heilinn veit ekki hvar hann á að leita, eða öllu heldur veit ekki hvaða tengingu hann getur notað til að komast þangað. En þegar tengingin er komin opnast allar flóðgáttir. Ég get sagt hvenær ég heyrði hann fyrst, hvenær ég hef notað hann áður og þá með hverjum og svo framvegis og framvegis. Og ég get sagt brandarann.
Ruglingslegt? Já, ég veit.
Minnið er nefnilega ekki rökrétt safn minninga í stafrófsröð eða flokkað á línulegan hátt, heldur tengt einhverju allt öðru. Minnið tengir saman hugtök, staði, hugsanir, tilfinningar, bragð og fleira, en það er ekki hægt að fletta upp í því eins og maður gerir í tölvu eða orðabók.
Um þetta fjallar bókin Moonwalking with Einstein, sem ég var einmitt að lesa um það leyti sem ég var í Amsterdam. Hún fjallar í stuttu máli um ungan blaðamann sem er sendur á Bandaríkjamótið í að leggja á minnið. Þar er keppt í því að leggja á minnið heilu spilastokkana, slembitalnarunur, orð af handahófi og fleira. Höfundurinn, Joshua Foer, lætur smám saman til leiðast og ákveður að byrja að þjálfa minnið til að komast að því hvað ósköp venjulegur blaðamaður getur áorkað á einu ári. Skemmst er frá að segja að Joshua sigrar ári seinna. Bókin fjallar um sögu minnisæfinga, hvernig best er að bera sig að því að leggja hluti á minnið, af hverju við erum að missa minnið og í hvaða samhengi það getur verið slæmt.
Bókin er ekki leiðindatuð um að heimur versnandi fari vegna þess að við erum núna hætt að leggja símanúmer á minnið. Hún veltir því hinsvegar upp hvort það sé æskileg þróun að maður hætti að leggja hluti á minnið og leggi frekar á minnið hvaða orð maður getur skrifað inn í Google til að fá fram upplýsingarnar.
Ég mæli sterklega með bókinni. Hún breytir ekki sýn manns á lífið, en er vel skrifuð blaðamannabók sem fræðir og skemmtir.