Gyl.fi Ólafsson http://www.gyl.fi Fri, 27 Jan 2012 17:52:30 +0000 en hourly 1 http://wordpress.org/?v=3.3.1 Skólaverkefni í tveimur löndum http://www.gyl.fi/2012/skolaverkefni-i-tveimur-londum/ http://www.gyl.fi/2012/skolaverkefni-i-tveimur-londum/#comments Fri, 27 Jan 2012 17:52:30 +0000 gylfi http://www.gyl.fi/?p=1257 Juholt er hættur. Hann sté úr stóli á sunnudaginn var og eftir baktjaldamakk — gildishlaðið orð sem fylgismenn annarra aðferða við val á formanni nota — var Stefan Löfven valinn. Ekki kosinn, heldur valinn.

Juholt hafði gert bommertur, talað af sér og verið hálf bjánalegur eitthvað þessa tíu mánuði sem hann var formaður. Svo tók hann náttúrulega þátt í mottumars árið um kring, og var hæddur að launum.

Ein af nýlegri háðsglósunum sem hann fékk var frá 16. janúar, sumsé áður en Juholt hætti, þar sem Pär Henriksson, sem er svosem enginn sérstakur, spurði á Twitter hvort það væri ekki alveg útilokað að Juholt væri lokaverkefni í listaháskólanum Konstfack.

* * *

hefur verið upplýst að H&M auglýsingarnar í búðargluggum á Laugarveginum voru gjörningur listaháskólanema.

Fréttinni lýkur á þessum orðum:

Það voru þó ekki allir jafn hrifnir af gjörningi þessara upprennandi listamanna. Eftir að frétt Vísis um boðaða opnun H&M verslunar á Íslandi birtist fékk ritstjórnin símtal þar sem kvartað var undan birtingu fréttarinnar og sagt að hún gæti haft verðmyndandi áhrif á bréf í Högum, sem er skráð í Kauphöll Íslands.

]]>
http://www.gyl.fi/2012/skolaverkefni-i-tveimur-londum/feed/ 0
Stund milli stríða http://www.gyl.fi/2011/stund-milli-strida-2/ http://www.gyl.fi/2011/stund-milli-strida-2/#comments Tue, 20 Dec 2011 09:46:38 +0000 gylfi http://www.gyl.fi/?p=1253 Stund milli stríða er tveggja útvarpsþátta röð á Lífæðinni FM 29. og 30. desember milli 16 og 18. Þessir þættir verða drjúgt áhugaverðir, þar sem meðal efnis verða orðagrín, samræður, fjölbreytt tónlist og uppfyllingarefni af ýmsum toga.

Umsjónarmenn eru Magni Hr. Jónsson verkfræðingur og Gylfi Ólafsson grunnskólakennari, en báðir eru löggiltir í sínu fagi.

Útvarpsauglýsing fyrir Stund milli stríða

]]>
http://www.gyl.fi/2011/stund-milli-strida-2/feed/ 0
Siðblindingjar http://www.gyl.fi/2011/sidblindingjar/ http://www.gyl.fi/2011/sidblindingjar/#comments Fri, 07 Oct 2011 10:03:05 +0000 gylfi http://www.gyl.fi/?p=1244

Lífgunartilraunir báru ekki árangur.

Kindillinn minn lá í rúminu þegar ég hlunkaðist í það, olnboginn lenti beint á skjánum sem brotnaði. Minningarnar með kindlinum eru mér ljóslifandi, allar stundirnar sem við höfum átt saman víða um heiminn síðasta rúma árið. Nú get ég ekki lesið bækurnar sem ég var með þar inni, ég á afrit af þessu öllu en þarf að bíða nýrrar græju til að geta byrjað upp á nýtt. Blessunarlega mun það ekki taka lengri tíma en mánuð, fari allt að óskum. Og blessunarlega er þessi græja frekar ódýr.

Þegar allt kemur til alls er kannski ekki skrýtið að þetta hafi gerst, litli snúllinn hefur fylgt mér hvert sem ég fer, er í jakkavasanum, sófanum, uppí rúmi og ofan í tösku. (Hann fer aldrei inn á klósett. Það er regla.)

Þangað til ég fæ nýjan verð ég bara að rifja upp bækurnar sem ég hef lesið nýlega með föllnum vini mínum. Ein þeirra er bókin The Psychopathy Test eftir Jon Ronson. Þetta er klassísk blaðamannabók, eins og Moonwalking with Einstein sem ég sagði frá í síðustu færslu. Hún byrjar á að Ronson fær verkefni sem einkaspæjari, sem dregur hann inn á slóðir siðblindra og siðblindu.

Það sem fékk mig til að lesa bókina var fávísi mín um siðblindu, hvernig hún lýsir sér, hvernig hún er greind og hvað hægt er að gera við henni. Bókin svarar spurningunum á afar auðlesinn og spennandi hátt. Ekki að þetta sé eins og Da Vinci lykillinn eða Veröld Soffíu, heldur svona eins og svakalega löng grein í Vanity fair eða The Atlantic.

Það sem sameinar Moonwalking with Einstein og The Psychopathy Test er að þær eru báðar blaðamannabækur. Blaðamenn eru sendir í eitthvað verkefni, komast að því að efni þess á skilið að um það sé skrifuð bók, og svo skrifa þeir bókina. Báðir voru blaðamenn meðan þeir skrifuðu, og náðu með lagni að selja greinar til fjölmiðla og geta samtímis skrifað kafla í bókina sína; slógu þannig tvær flugur í einu höggi. Svona blaðamannabækur eru mikið gefnar út hér í Svíþjóð, sem og debatt-bækur, sem eru frekar stuttar bækur sem draga saman rannsóknir og skoðanir á einhverju málefni.

Ísland hefði gott af fleiri bókum í þessum stíl.

]]>
http://www.gyl.fi/2011/sidblindingjar/feed/ 3
Á tunglgöngu með Einstein http://www.gyl.fi/2011/af-bokum/ http://www.gyl.fi/2011/af-bokum/#comments Thu, 06 Oct 2011 08:31:41 +0000 gylfi http://www.gyl.fi/?p=1237 Jón Gunnarsson er einn af fyndnari mönnum sem ég þekki. Fyrsta minningin sem ég hef af honum er raunar bara af afspurn. Snemma í grunnskóla heyrði ég sögu af einhverjum stráki sem var einu ári yngri en ég sem skrifaði sögu í sögubókina sína um mann sem var úti að veiða en húkkaði í einhvern annan mann sem drukknaði og línan slitnaði af. Æ, æ, sagði veiðimaðurinn. Þetta var uppáhalds spúnninn minn.

Ja, eða, ég man ekki söguna alveg, enda hef ég líklega verið níu ára þegar ég heyrði hana, en hún var allavega fyndin man ég. Hvað sem því líður, var ég í heimsókn hjá Jóni nýlega að heimili hans í Amsterdam. Yfir einum bjórnum rifjaðist upp fyrir okkur Tinnu að ég hafði nýlega viðurkennt að hafa stolið brandara frá Jóni. Ja, eða svona, ég hafði notað brandara sem Jón hafði sagt, og notað hann oft. Ætli það hafi ekki verið í fimmta til sjöunda skiptið sem ég notaði brandarann sem ég benti á að ég hefði ekki skrifað hann sjálfur heldur stolið frá Jóni. Það skiptir svosem ekki öllu, brandari er einskis nýtur einn og sér, hann þarf að passa inn í samhengið og hann þarf að segja á réttan hátt, svo að ef hann var fyndinn í mínum meðförum er það bara að helmingi Jóni að þakka. Það skiptir kannski ekki öllu.

Það sem skiptir hinsvegar máli er að þegar ég yfir einum bjórnum ætlaði að segja brandarann mundi ég hann ekki. Ég hef sumsé sagt sama brandarann mörgum sinnum, veit að ég man hvar ég heyrði hann fyrst og við hvaða aðstæður hann er fyndinn. Ég veit svakalega mikið um þennan brandara, og veit að ég veit það, en ég get ekki sótt það í minnishirslurnar. Heilinn veit ekki hvar hann á að leita, eða öllu heldur veit ekki hvaða tengingu hann getur notað til að komast þangað. En þegar tengingin er komin opnast allar flóðgáttir. Ég get sagt hvenær ég heyrði hann fyrst, hvenær ég hef notað hann áður og þá með hverjum og svo framvegis og framvegis. Og ég get sagt brandarann.

Ruglingslegt? Já, ég veit.

Minnið er nefnilega ekki rökrétt safn minninga í stafrófsröð eða flokkað á línulegan hátt, heldur tengt einhverju allt öðru. Minnið tengir saman hugtök, staði, hugsanir, tilfinningar, bragð og fleira, en það er ekki hægt að fletta upp í því eins og maður gerir í tölvu eða orðabók.

Um þetta fjallar bókin Moonwalking with Einstein, sem ég var einmitt að lesa um það leyti sem ég var í Amsterdam. Hún fjallar í stuttu máli um ungan blaðamann sem er sendur á Bandaríkjamótið í að leggja á minnið. Þar er keppt í því að leggja á minnið heilu spilastokkana, slembitalnarunur, orð af handahófi og fleira. Höfundurinn, Joshua Foer, lætur smám saman til leiðast og ákveður að byrja að þjálfa minnið til að komast að því hvað ósköp venjulegur blaðamaður getur áorkað á einu ári. Skemmst er frá að segja að Joshua sigrar ári seinna. Bókin fjallar um sögu minnisæfinga, hvernig best er að bera sig að því að leggja hluti á minnið, af hverju við erum að missa minnið og í hvaða samhengi það getur verið slæmt.

Bókin er ekki leiðindatuð um að heimur versnandi fari vegna þess að við erum núna hætt að leggja símanúmer á minnið. Hún veltir því hinsvegar upp hvort það sé æskileg þróun að maður hætti að leggja hluti á minnið og leggi frekar á minnið hvaða orð maður getur skrifað inn í Google til að fá fram upplýsingarnar.

Ég mæli sterklega með bókinni. Hún breytir ekki sýn manns á lífið, en er vel skrifuð blaðamannabók sem fræðir og skemmtir.

]]>
http://www.gyl.fi/2011/af-bokum/feed/ 0
Gylfavillt http://www.gyl.fi/2011/gylfavillt/ http://www.gyl.fi/2011/gylfavillt/#comments Sat, 10 Sep 2011 16:45:50 +0000 gylfi http://www.gyl.fi/?p=1218 Gylfar eru fáir. Af öllum stéttum, er þéttleiki Gylfa þó líklega hæstur í hagfræði. Þar eru Gylfi Zoëga, Gylfi Magnússon, Gylfi Þ. Gíslason (og sonur hans Þorvaldur Gylfason) og Gylfi Dalmann Aðalsteinsson líklega þekktastir.

Þetta fannst mér vera góð ástæða fyrir að byrja að stúdera fræðin sjálfur. Fjórðungi bregður til nafns og allt það. Þetta virðist þó ekki hafa haft nein sérstök áhrif á framgang minn í fræðunum, námsárangur né nokkuð annað, þangað til í gær.

Þannig er að í sumar skiptist ég á tölvuskeytum við hagfræðing sem var viðmælandi í frétt sem ég var að undirbúa. Ég tók að sjálfsögðu hagfræðilegum tökum á viðfangsefninu, og útskýrði við undirbúning fréttarinnar að ég væri nú hámenntaður hagfræðingur og að það mætti alveg nota flókin hagfræðiorð í mín eyru; það væri verkefni mitt að færa hagfræðina yfir á mál sem ómenntaður pöpullinn skilur.

Í gær fékk ég bréf frá hagfræðingnum. Ég skildi hvorki upp né niður í því. Ástæðan: bréfið var sent á rangan Gylfa. Einhver annar hagfræði-Gylfi átti að fá bréfið; hvort það var Magnússon eða Zoëga veit ég ekki.

Tilfinningin er óútskýranleg. Ekkert sérlega sterk, en svona frískandi fiðringur — ég er orðinn einn af hagfræði-Gylfunum.

]]>
http://www.gyl.fi/2011/gylfavillt/feed/ 0
Veffangastyttari http://www.gyl.fi/2011/veffangastyttari/ http://www.gyl.fi/2011/veffangastyttari/#comments Fri, 09 Sep 2011 10:42:51 +0000 gylfi http://www.gyl.fi/?p=1222 Þegar ég byrjaði að nota Twitter komst ég að því að maður þarf að nota veffangastyttara til að hafa meira rými fyrir texta. Þar sem lénið mitt er stutt fannst mér við hæfi að búa sjálfur til veffangastyttara.

Hann er núna tilbúinn, og verður í takmarkaðan tíma opinn almenningi til að stytta vefföng í tístum, tölvubréfum eða annarsstaðar þar sem almenningi þóknast.

Notkunin er gjaldfrjáls með öllu, en engin ábyrgð er tekin á að hún virki, hvað þá að hún verði opin um ókomna tíð.

Slóðin á veffangastyttarann er http://www.gyl.fi/veffangastyttari.php.

]]>
http://www.gyl.fi/2011/veffangastyttari/feed/ 0
Meintur skáti, ávallt skáti http://www.gyl.fi/2011/meintur-skati-avallt-skati/ http://www.gyl.fi/2011/meintur-skati-avallt-skati/#comments Thu, 08 Sep 2011 16:27:37 +0000 gylfi http://www.gyl.fi/?p=1214 Ritstjóri Skátablaðsins bað mig um að skrifa grein um skátahreyfinguna, beinlínis vegna þess að ég er ekki skáti. „Hvernig lítur skátahreyfingin út utanfrá,“ var þemað. Ég skrifaði greinina og sendi. Hún var ekki birt. Kannski vegna þess að ég segi skátastarf grundvallast á því að sameina það tvennt í heiminum sem ég hef mesta óbeit á (kirkjan og stríðsrekstur), kannski vegna þess að ég geri grín að skátastarfinu, kannski einfaldlega vegna plássleysis. Mér er alveg sama þó greinin hafi ekki birst, en ég birti hana hérna fram til að starta haustvertíðinni á fjölmiðlinum Gyl.fi með trukki.

* * *

Þegar ég var yngri fór ég á tvo yrðlingafundi og eina útilegu. Fundirnir voru haldnir í gömlu húsi í miðbæ Ísafjarðar þar sem veggirnir voru þaktir svarthvítum myndum af áratugalöngum röðum skátaflokka og foringja af ýmsum virðingarþrepum. Hnútar og fánar upp um alla veggi, lítil minnisflögg frá liðnum skátamótum. Þung lykt var í loftinu, sama lykt og í gamla íþróttahúsinu á Ísafirði; gamall viður og kaðlar.

Á fyrsta fundinum fórum við í það sem kallað var kimsleikur. Hef ekki heyrt af slíku síðar, en býst við að fyrirbærið sé þekkt í skátaheiminum. Mér fannst þetta hálfkjánalegt allt saman. Af hverju átti ég að redda mér blárri skyrtu til að geta smakkað blindandi á súrmjólk og kanil á sunnudagsmorgni? Ég vissi að ef ég héldi út í yrðlingunum yrði ég á endanum skáti. Þá fengi ég að heilsa með þremur puttum en ekki tveimur. Mér fannst það ekki nægilega stór eða bragðgóð gulrót, svo ég hætti.

Ég fór samt fyrst í eina útilegu. Hugsaði með mér að það hlyti að vera skemmtilegt, sem það og var. Þetta var um vetur. Við vorum keyrð uppí fjallakofa. Um kvöldið vorum við rekin út í yeta-leik, en yeti er hræðileg ófreskja ættuð úr hæstu fjöllum Himalaya-fjallgarðsins. Vera þessi heldur til í kringum skátakofann rétt hjá Ísafirði. Ekki sáum við yetann sjálfan, en við sáum ummerki eftir hann víða. Svo fengum við snjó ofaní skóna og inná bakið, fórum heim í kofa og drukkum kakó.

Við fyrstu sýn sameinar skátastarf það tvennt sem ég hef hvað mesta óbeit á; stríðsrekstur og kirkjuna. Baden-Powell var hershöfðingi sjálfur og mótaði skátana út frá hefðum og skipulagi hersins. Guði er sýnd virðing með því að setja hann fremst í skátaheitið, og skiptir þá litlu hvort g-ið er stórt eða lítið.

En þetta er nú bara á yfirborðinu. Ég á erfitt með að trúa því að íslenskir skátaforingjar hendi trúleysingjum eða efasemdarmönnum fyrir yetana. Og mín reynsla af skátunum bendir ekki til þess að hernaður eða stríðsbrall sé þeim efst í huga. Það ætti ekki að skaða að læra nokkra hnúta og nokkur lög með bulltextum.

Við höfðum búið saman í nokkur ár þegar sambýliskona mín komst að því, sér til mikillar furðu, að ég hafi aldrei verið skáti. Vinskapur minn við fjölmarga skáta var enda blekkjandi, ég hafði meira að segja hjálpað til endrum og eins í skátastarfinu; komið og spilað á gítar í útilegum þegar vinir mínir voru orðnir skátahöfðingjar. „En þú átt svo marga skátavini,“ sagði kærastan þegar hún komst að þessu. „Já,“ svaraði ég. „En þú kannt að spila útilegulög og kveikja bál.” „Já, það kann ég.“

Kærastan trúði þessu ekki. Ég var ekki skáti, hafði bara mætt á tvo yrðlingafundi. Ekki að það breytti áliti hennar á mér mikið við þessa uppljóstrun, þetta var bara skemmtilegur misskilningur. „En þú sem átt svo margar flíspeysur og ert svo kurteis við gamlar konur!“

]]>
http://www.gyl.fi/2011/meintur-skati-avallt-skati/feed/ 0
Áfengisneysla og vínbúðir http://www.gyl.fi/2011/afengisneysla-minnkar-thegar-vinbudin-opnar/ http://www.gyl.fi/2011/afengisneysla-minnkar-thegar-vinbudin-opnar/#comments Sat, 18 Jun 2011 16:48:02 +0000 gylfi http://www.gyl.fi/?p=1205 Fyrir um hálfum mánuði síðan kynnti ég meistararitgerðina mína í hagfræði við Stokkhólmsháskóla. Lauk þar með námi mínu þar og nagandi óvissan um hvað maður vill verða þegar maður er orðinn stór tekur sig upp að nýju.

Á síðustu árum og áratugum hefur hagfræðin breitt töluvert úr sér. Hún fjallar ekki lengur bara um peninga og stýrivexti heldur glæpi og fóstureyðingar, ólöglegt niðurhal og áhrif heimsókna Dalai Lama á viðskipti. Sumir segja að hagfræðina sé núorðið best að skilgreina sem það sem hagfræðingar gera, aðrir segja að hagfræðin sé aðferð eða hugsunargangur fremur en stúdía um eitthvað ákveðið efni.

Allt um það ákvað ég þegar lokaritgerðaskrif hófust að leita að gagnasafni sem ekki hefur verið krukkað mikið í og finna spurningu sem er áhugaverð en tiltölulega ný eða ókönnuð. Ég vildi með öðrum orðum ekki reyna að tengja saman atvinnuleysi og verðbólgu, spá fyrir um gengi dals gegn evru eða fjalla um stýrivaxtaákvarðanir, enda væri það að sökkva sér ofan í slík mál nægjanleg þrekraun til að verðskulda meistaragráðu, hvað þá að skrifa eitthvað nýtt og leggja eitthvað til málanna.

Og þar sem LNU er ekki komið út fyrir 2010 (þar sem hægt væri til dæmis að vera fyrstur til að kanna hvort launaauki gifts fólks eigi líka við um samkynhneigða) ákvað ég að róa á íslensk mið. Grunninn að hugmyndinni fékk ég síðasta sumar þegar mér datt í hug að gera fréttaskýringu fyrir RÚV um opnun vínbúða í kringum landið. Mér þótti áhugavert hvernig dótabúðir og föndurhorn höfðu byrjað að selja séníver og grand. Ég melti þetta svo með mér þangað til ég komst að því að gögn Rannsókna og greiningar um áfengisneyslu ungmenna væru vel til þess fallin að tengja við opnun vínbúða og kanna hvort eitthvað samhengi væri á milli. Og það sem meira var: hver sem niðurstaðan yrði, væri hún áhugaverð.

Ég var svosem með fleiri hugmyndir í maganum, langaði að skoða hvort dollaravæðing míns gamla heimalands Ekvador hefði verið til hagsbóta en 10 ár eru liðin frá þeirri aðgerð—og þá væri hægt að varpa ljósi á stöðu Íslands með því að skoða Ekvador. Mig langaði líka að kanna hvort rafmagnsleysisfaraldurinn sem gekk í byrjun tíunda áratugarins og ég man ljóslifandi eftir úr æsku minni hefði haft áhrif á frjósemi—í það minnsta fært frjósemi til innan ársins.

En áfengisneyslan varð ofaná. ÁTVR sendi um hæl heildarlista yfir útibú sem opnuð hafa verið og ég sendi póst til Rannsókna og greiningar. Gögnin, sem safnað hefur verið fyrir ráðuneytið, eru opin og ókeypis, í þeirri merkingu að hægt er að fá hluta gagnanna ef maður borgar fyrir. Þar á bæ var kurteisislega tekið í erindi mitt, og 9 vikum og 150 þúsund krónum seinna var ég kominn með gagnasafn sem var hluti þess sem til er í gagnagrunnum stofnunarinnar. Persónuverndarsjónarmið réðu mestu um hvernig gögnin voru sett fram og hvaða skýribreytur fylgdu, en erfiðleikar við að draga fram gögnin ástæða þess að einungis hluti tiltækra gagna var notaður. Forvarnasjóður hefur, þegar þetta er skrifað, tekið sér hálfan þriðja mánuð við að afgreiða umsókn mína um styrk upp í útlagðan kostnað.

Skrif ritgerðarinnar gengu vel. Leiðbeinandi minn gaf mér góð ráð en svo vill til að hann er að daðra við svipaðar spurningar í sænsku samhengi. Og smám saman fór að koma í ljós að í þeim takmörkuðum gögnum sem ég hafði, væri sterkt og skýrt samband milli opnunar vínbúða og áfengisneyslu.

Nema að sambandið gengur í þveröfuga átt við það sem maður hefði haldið fyrirfram, áfengisneysla virðist minnka í bæjum sem fá ríki. Og ekki nóg með að áfengisneysla minnkaði, heldur minnkaði landaneysla minna en áfengisneysla, þegar eðlilegt er að telja að þegar framboð á áfengi eykst, minnki landaneysla þeim mun meira.

Íslensk þýðing á útdrætti ritgerðarinn hljóðar svo:

Smásala áfengis á Íslandi er einskorðuð við ÁTVR. Síðan snemma á tíunda áratugnum hefur ÁTVR opnað fjölmargar nýjar vínbúðir í bæjum og þorpum sem höfðu ekki búðir. Mörg plássin sem fengu útibú voru og eru afskekkt stóran hluta árs. Markmið ritgerðarinnar er að skoða hvort samband sé á milli opnunar vínbúða og áfengis- og landaneyslu ungmenna.

Gagnasafnið spannar 11 ár (1997-2007) og 14 bæi með alls 4349 svörum. Gögnin eru svör 9. og 10. bekkinga við spurningum um áfengis- og landaneyslu á ævinni. Með því að nota mismun-í-mismun aðferð kemst ég að því að eftir að vínbúð opnar í bæjarfélagi fellur áfengisneysla, landaneysla og fjöldi skipta sem svarendur hafa orðið ölvaðir. Þetta gengur gegn fyrri rannsóknum og almennum hugmyndum um samspil vínbúða og unglingadrykkju. Niðurstaðan er sú sama þó einblínt sé á þá unglinga sem drekka mikið. Fjarlægð í næstu vínbúð virðist með öllu ótengd áfengisneyslu ungmenna. Í ritgerðinni eru settar fram fimm mögulegar skýringar á þessu sambandi, og er hægt að kanna sumar þeirra með því að skoða fyrirliggjandi gögn.

Meginniðurstaðan er sumsé að það er eitthvað merkilegt á seyði. Og frekari rannsóknir gætu verið gríðarlega áhugaverðar og meira trúverðugar en þessar sem ég geri í ritgerðinni. Því ekki bara væri hægt að endurtaka rannsóknina með fleiri skólum, fleiri árum og fleiri breytum, heldur er hægt að sannreyna sumar af þeim kenningum sem ég set fram um sambandið milli vínbúða og neyslu.

Þannig bendi ég á í ritgerðinni að samkvæmt gögnum frá ESPAD komast 27% ungmenna í áfengi með því að taka það frá foreldrum sínum án þess að þeir taki eftir—stela með öðrum orðum. Og ríflega helmingur fær áfengið frá vinum (án þess að borga að því er virðist).

Forsíða ritgerðarinnar

Forsíða ritgerðarinnar

Gefum okkur þá að þegar vínbúð opnar í bænum minnki ekki bara landabrugg og þessháttar hjá fullorðnum, heldur fjölgi ferðunum í ríkið án þess að neysla áfengis breytist endilega að mun. Ríkið er enda nær en áður, og óþarfi að hlaða bílinn og heimilið af kafteini og búsjoleii ef alltaf er hægt að stökkva út í ríki. Og gefum okkur að þegar lagerinn er stór hafi foreldrar verri yfirsýn yfir lagerstöðuna. Hverfi ein kippa af 10 er það minna áberandi en að eina kippa heimilisins hverfi sporlaust sama föstudag og samræmdu prófunum lýkur. Af þessu leiðir að ekki er óskynsamlegt að ætla að auðveldara sé að stela áfengi þegar ríki er ekki í bænum. Og ef einhverjum í vinahópnum gengur ver að stela áfengi, þá gæti það haft töluverð áhrif á þá í hópnum sem áður fengu að njóta góssins.

Þessi kenning er bara út í loftið. En hana er hægt að sannreyna, því gögnin um það hvernig unglingar komast í áfengi er hægt að brjóta upp eftir því hvort vínbúð sé í bænum eða ekki. Ef mynstrið í því hvernig þeir næla sér í sopa er frábrugðið í þessum tveimur tegundum bæjarfélaga, sérstaklega ef það breytist eftir að vínbúð opnar, erum við skrefi nær í að fá góða heildarsýn yfir áhrif vínbúða á drykkju ungmenna. Til þess að rannsaka þetta þarf að borga einhverri rannsóknarstofnun sem hefur yfir gögnunum að ráða, því einhverja vinnu þarf alltaf að leggja í að hafa til gögn úr gríðarstórum gagnagrunnum fullum af viðkvæmum persónuupplýsingum.

Ritgerðin var skrifuð á ensku og er lögð hugtökum úr hagfræði og hagrannsóknum sem mér þótti ekki viðeigandi að útskýra í löngu máli, enda ritgerðin skrifuð sem námsritgerð í hagfræði. Í henni lýsi ég gögnunum, aðferðinni, vanköntum og niðurstöðum. Flestu upplýstu og áhugasömu fólki ætti þó ekki að verða ofraun að stauta sig í gegnum hana, þó sumu megi vitanlega sleppa í lestrinum eins og til dæmis lýsingum á aðhvarfsgreiningu.

Ég birti ritgerðina hér til gamans þeim sem áhuga hafa. Óþarfi er að ætla ritgerðina vera fullbúið verk eða villulaust. En áhugaverð finnst mér hún engu að síður, sérstaklega sem röksemdafærsla og undirlag fyrir frekari rannsóknir. Ábendingum, athugasemdum og sérstaklega hugleiðingum er fagnað, og má nota til þess athugasemdakerfið hér að neðan. Nördum úr hópi lesenda get ég veitt aðgang að kóða sem liggur að baki, en gögnin verð ég að fá samþykki R&G til að dreifa.

Effects of opening off-premises alcohol outlets in rural Iceland on youth alcohol consumption (frekar létt pdf-skjal).

]]>
http://www.gyl.fi/2011/afengisneysla-minnkar-thegar-vinbudin-opnar/feed/ 1
Eyður í vopnabúrinu http://www.gyl.fi/2011/eydur-i-vopnaburinu/ http://www.gyl.fi/2011/eydur-i-vopnaburinu/#comments Mon, 16 May 2011 19:34:18 +0000 gylfi http://www.gyl.fi/?p=1199 Trausti vinur minn fékk mig til að skrifa pistil á vef Skástriksins. Mér var það ljúft.

Hápunktar stutts fótboltaferils míns voru líklega þrír. Sá fyrsti var þegar ég og Einar vinur minn Jóhannes vorum í 5. flokki og sigruðum fyrir hönd BÍ spurningakeppnina á Essó-mótinu á Akureyri. Annar hápunkturinn var þegar ég í leik gegn Fjölni eða Leikni (man aldrei hvort er hvað) skoraði mark frá miðju. Almennt er það fíflaskapur að skjóta frá miðju, en ég var í flippstuði. Mig rámar í að markvörður hins liðsins hafi staðið utarlega og að ég hafi fengið ljúfan jarðarbolta að mér þar sem ég stóð framarlega í bakvarðarstöðu. Svo skaut ég bara yfir markmanninn og inn. Ég held þetta hafi verið fyrsti leikurinn sem ég nokkurntímann á ferlinum var í liði sem vann lið sem var ekki af Vestfjörðum.

Þriðji hápunkturinn var einmitt sigur BÍ á Vestfjarðamótinu þegar ég var á eldra ári í 5. flokki. Ég var fyrirliði a-liðsins, annálaður fyrir trausta stjórn á mínum mönnum, einstakt lag á að þjappa hópnum saman og búinn gríðarlega þroskuðum leikskilningi. Leikskilningur minn í knattspyrnu hefur raunar alltaf verið mitt helsta vopn, mitt björgunarvesti í erfiðum aðstæðum.

Mótið var haldið í Bolungarvík. Veðrið var prýðilegt, aðstæður til fyrirmyndar man ég og stemmningin almennt góð. En ég man lítið eftir leikjunum sjálfum, hvort við höfum marið andstæðingana okkar eða rústað þeim. En við stóðum uppi sem sigurvegarar og ég, fyrir hönd liðsins, hampaði bikarnum í dagslok. Bikarinn er enn í bikaraskápnum á efri hæð íþróttahússins, vilji einhver vitja þessara íþróttasöguminja.

Að ferlinum loknum

Þetta var heppilegt slútt á ferlinum. Ári seinna byrjaði ég í 4. flokki. Þar var tvennt sem fældi mig frá, annarsvegar stærð vallarins sem mér fannst gera leikinn leiðinlegan, og hinsvegar tæklingar. Mér leist ekkert á tæklingar, fannst þær heyra undir bolabrögð og vera örþrifaráð lélegra varnarmanna. Svo hef ég aldrei státað af merkilegri hreyfigreind, og ég sá því fyrir mér að almennt yrðu tæklingar mér fjötur um fót (!), bæði fyrir mig sem tæklara og tæklaðan.

Og tæklingar eru hraðar og geta meitt mann; það er ástæða fyrir því að ég valdi skíðagöngu framyfir svigskíðin.

Ég hætti í fótboltanum fljótlega, dútlaði eitthvað í línumennsku í handbolta, lék mér í körfubolta, renndi mér á skíðum, hjólaði og var almennt duglegur við að leika mér og hreyfa mig. Um fermingu hætti ég alfarið að fylgjast með íþróttum fyrir utan að horfa á íslenska handboltalandsliðið og styðja íslenska skíðagöngu. Ég gæti ekki unnið mér það til lífs að segja hverjir urðu enskir meistarar í fyrra. Með mislöngum hléum hef ég síðan ég var tvítugur spilað fótbolta með strákunum, í einhverjum íþróttahúsum á veturna og á gervigrasinu á Ísafirði á sumrin. Það hefur gengið ágætlega; tæklingar eru frekar fátíðar svo þessi eyða í vopnabúrinu mínu er ekki of alvarleg.

Eyður í vopnabúrinu

En eyðan sem er þó öllu alvarlegri dúkkar stundum upp—ég kann hvorki reglurnar um rangstöðu né hvernig maður spilar vörn eða sókn í slíkum leikjum. Hafandi hætt eftir 5. flokk, og ekki horft á fótbolta svo heitið geti frá fermingu, veit ég bara ekki hvernig þetta virkar. Leikskilningurinn minn er með orðum bundinn við sjömannabolta, en mjög þroskaður sem slíkur.

Síðasta sumar spilaði bumbuboltafélagið af gervigrasinu æfingaleik við 3. flokk Skástriksins. Þar var rangstaða tekin með og ég þurfti að læra reglurnar í snarhasti. Er rangstaða eftir innköst? spurði ég. En eftir aukaspyrnu? Þetta gekk að lokum ágætlega, þannig lagað, þó við hefðum tapað leiknum.

Ég er kannski ekki sprettharður eða með mikla hreyfigreind. En ég hef eitt sem vinnur með mér—gríðarlega þroskaðan leikskilning.

]]>
http://www.gyl.fi/2011/eydur-i-vopnaburinu/feed/ 1
Þessi færsla er þjófnaður http://www.gyl.fi/2011/thessi-faersla-er-thjofnadur/ http://www.gyl.fi/2011/thessi-faersla-er-thjofnadur/#comments Sat, 14 May 2011 09:28:32 +0000 gylfi http://www.gyl.fi/?p=1187 Þegar ég sá að út væri komin bók með höfundarréttarfærslum Eiríks Arnar Norðdahl var ég fljótur til að kaupa. Ég hafði af miklum áhuga lesið bloggið Ást er þjófnaður, sem liggur til grundvallar bókinni. Í kynningartexta með henni sagði að bætt hefði verið við nokkrum pistlum frá því sem var á blogginu. Búið var að taka bloggið niður (ég hefði svosem getað skoðað Waybackmachine en nennti því ekki) og mér fannst þetta því prýðileg afsökun til að lesa í gegnum pistlana aftur. Þeir voru nefnilega góðir, vel skrifaðir, fyndnir og hnyttnir, en aðallega þó þankavekjandi. Þeir opna augun fyrir því hvernig tæknin hefur umbylt viðskiptamódeli bókaútgáfu, hvernig viðskiptamódelið sem notast er við núna er gallað og hversu fáránlegt það sé að berjast með kjafti og klóm fyrir því að það haldist í sessi eins og það hafi komið á steintöflum frá Gussa á himnum.

Ég keypti bókina (ég valdi að borga 10€ fyrir gripinn) og las morguninn eftir á nærbuxunum. Drakk fjóra kaffibolla; ég hoppaði yfir suma pistlanna sem ég hafði lesið áður, en marga las ég aftur.

Og það er ekki bara innihaldið sem er áhugavert heldur umbúðirnar og verklagið. Skjölin eru opin, maður velur sjálfur hversu mikið maður borgar (lágmark 5€ þó, en samt er hægt að stela bókinni auðveldlega). Ritun bókarinnar og útgáfa tóku sléttan mánuð, sem er æfing höfundar í snöggu viðbragði og er það vel. Hún segir manni að setjist sæmilega ritfær maður niður (nú er ég ekki að segja að Eiríkur sé sæmilega ritfær, hann er búinn að vinna áttunda borðið í skrifmaríó og allir sveppirnir eru orðnir að hjálmsdýrum) og skrifar nokkrar færslur á dag getur hann verið með bók tilbúna innan mánaðarins. Alvöru bók sem er hægt að kaupa í pappír eða á rafrænu sniði, en samt ekki minna alvöru bók en Sjálfstætt fólk eða Flora islandica, sem Eiríki verður svosem tíðrætt um í bókinni.

Á sama tíma og Eiríkur gefur bókina út tuðar Bubbi yfir því að hann sé rændur á hverjum degi og Valgarður Guðjónsson heldur því fram að það að sækja tónlist á netið sé eins og að stela kaffi. Það er bull. Ég ætla ekki að færa rök fyrir því að það sé bull, til þess er Ást er þjófnaður fullfær.

Þetta er fyrsta íslenska rafbókin sem ég kaupi. Íslenskir útgefendur eru með allt niðrum sig í rafheiminum. Á markaði eins og þeim íslenska þar sem fasti kostnaðurinn við prentun er tiltölulega hár í öllu samhenginu, ættu útgefendur að vera löngu byrjaðir að gefa bækur út á rafrænu formi. Hvar er heildarsafn Laxness? Mig langar að lesa Sjálfstætt fólk aftur, og þá á kindlinum mínum. Bækurnar eru til á rafrænu sniði, það tekur tíu mínútur að byrja að selja þær. Hvað er að ykkur?

Ég mæli sumsé hiklaust með bókinni Ást er þjófnaður. Hún er frábær, boðberi nýrra tíma og stimplar Eirík inn sem framsýnan listamann og hugsuð (er þetta nógu kjarnyrt og jákvætt til að vísa í á blogginu þínu, Eiríkur‽).

 

]]>
http://www.gyl.fi/2011/thessi-faersla-er-thjofnadur/feed/ 3